Een gastcommentaar van Carsten Brzeski, Global Head of Macro for ING Research
De negatieve krantenkoppen blijven komen. Aan de slechte economische indicatoren waren de meeste mensen al gewend, maar de zorgen bleven bij velen uit. De Duitse arbeidsmarkt was te stabiel en de angst om de economische waarheid onder ogen te zien waarschijnlijk te groot. Maar met het slechte nieuws uit de auto-industrie lijkt zelfs de laatste persoon zich nu te realiseren dat Duitsland een structureel probleem heeft.
De feiten: de Duitse economie zal in 2024 nauwelijks groter zijn dan in 2020. Dat betekent dat we naar vier jaar stagnatie kijken. De industriële productie ligt nog steeds bijna tien procent onder het niveau van voor corona. Het land is uit de top van ranglijsten over internationaal concurrentievermogen gegleden. Het is dus meer dan zwakke groei. De pandemie en de oorlog in Oekraïne veroorzaakten de huidige crisis niet, maar hebben deze slechts versneld. Het economische bedrijfsmodel van Duitsland liep enorme deuken op. Een model dat gebaseerd was op goedkope energie en een schijnbaar nooit aflatende vraag van andere landen naar Duitse producten. Met de aangekondigde uitfasering van kernenergie en het einde van goedkope olie en gas uit Rusland is de energievoorziening niet langer goedkoop of gegarandeerd. Handelsconflicten, problemen met de toeleveringsketen, maar vooral de opkomst van China als systeemconcurrent en niet langer als een louter welkome afzetmarkt voor Duitse producten, doen de Duitse economie pijn. Bovendien investeerden de staat en bedrijven de afgelopen tien jaar te weinig. Als gevolg daarvan loopt Duitsland achter op de internationale standaarden op het gebied van digitalisering, infrastructuur en onderwijs.
Als gevolg van deze economische en structurele zwakheden zit Duitsland gevangen in economische stagnatie. Een stagnatie die niet gemakkelijk te beëindigen is. Natuurlijk kan de buitenlandse vraag weer aantrekken. Maar dit zal de structurele problemen niet oplossen.
Misschien kan een blik naar het westen helpen. Nederland heeft immers keer op keer laten zien dat het zich kan aanpassen aan nieuwe internationale omstandigheden. De focus op innovatie en enkele toekomstgerichte sectoren, zogenoemde topsectoren, maar ook een goede samenwerking tussen onderzoek en ontwikkeling en het bedrijfsleven hielpen de economie weerbaarder te maken.
Het is noodzakelijk dat Duitsland in het najaar van 2024 spoedig nadenkt over een agenda voor 2034. Een hervormingsprogramma, gericht om op lange termijn terug te keren naar de internationale top. Een hervormingsprogramma dat de vermindering van de bureaucratie, een modernisering van het belastingstelsel en een betere strategie om het tekort aan geschoolde arbeidskrachten te bestrijden, stimuleert. Naast investeringen en investeringsstimulansen in onderwijs, digitalisering, infrastructuur en hernieuwbare energie.
Duitsland heeft keer op keer laten zien dat het in staat is zich uit de economische problemen te bevrijden. Ook al is de lijst met problemen langer dan in het verleden, blijf denken aan een oud voetbalgezegde: schrijf het land nooit af voor het laatste fluitsignaal.
