Soeverein, maar niet alleen: waarom Europa’s digitale onafhankelijkheid alleen samen kan slagen

Een gastcommentaar van Rolf Schumann, co-CEO van Schwarz Digits en Chief Digital Officer van de Schwarz Gruppe.

Op 9 juni presenteerde het AI-bedrijf Anthropic zijn tot dan toe krachtigste modellen. Drie dagen later waren ze verdwenen – wereldwijd uitgeschakeld, op bevel van de Amerikaanse regering in het kader van exportcontrole. Voor Europese bedrijven die hun processen er al op hadden gebaseerd, was de dienst van de ene op de andere dag verleden tijd. Het is momenteel niet alleen onduidelijk of en wanneer deze modellen weer bruikbaar zullen zijn. Het is ook onduidelijk of dergelijke beperkingen in de toekomst de norm zullen worden. Planningszekerheid ziet er anders uit.

Afhankelijkheid is geen abstract risico

Je kunt dit afdoen als een op zichzelf staand geval. Naar mijn mening zou dat een vergissing zijn. Deze gebeurtenis laat zien wat afhankelijkheid concreet betekent: wie geen controle heeft over een sleuteltechnologie, is aangewezen op de welwillendheid van anderen, op concerns en op regeringen, waarvan de belangen en waarden niet noodzakelijkerwijs overeenkomen met die van jezelf. Hoe groot deze afhankelijkheid nu al is, blijkt uit een blik op de cloud: volgens het jaarlijkse Bitkom Cloud Report is momenteel ongeveer 70 procent van de Europese markt in handen van drie Amerikaanse aanbieders, terwijl het aandeel van Europese aanbieders is gedaald tot ongeveer 13 procent. De zaak Anthropic is daarmee tekenend voor een groter patroon: van de cloud tot kunstmatige intelligentie liggen centrale bouwstenen van de digitale basis in Europa in handen van een klein aantal niet-Europese spelers. Het is daarom van cruciaal belang hoeveel controle we behouden over de infrastructuur waarop onze economie, ons bestuur en ons dagelijks leven draaien.

Soevereiniteit betekent handelingsbekwaamheid

Soevereiniteit betekent voor mij handelingsbekwaamheid: zelfstandig kunnen beslissen en handelen volgens de eigen waarden. Gegevens zijn de brandstof van kunstmatige intelligentie en daarmee de basis van onze toekomstige welvaart. Wie die uit handen geeft, geeft de controle over de eigen waardecreatie op. Daarom zijn we bij de Schwarz Gruppe al vroeg begonnen met het opbouwen van een Europees alternatief met onze eigen cloud-, AI- en cyberbeveiligingsinfrastructuur: op basis van open source, volgens de Europese wetgeving en met gegevensopslag in Europa. Dat doen we uit overtuiging en uit verantwoordelijkheid jegens onze klanten, partners en medewerkers.

Soevereiniteit ontstaat in samenwerking

Maar soevereiniteit betekent niet dat je je afsluit: geen enkel bedrijf en geen enkel land kan in zijn eentje soevereiniteit tot stand brengen. Soevereiniteit betekent openheid – onder duidelijke voorwaarden. De kracht van Europa komt voort uit het samenspel van vele sterke spelers die het eens zijn over principes en waarden. Dat is precies wat we ervaren in de samenwerking met Nederlandse partners.

Zo heeft het Nederlandse Ministerie van Justitie en Veiligheid (SLM Rijk) onlangs onze STACKIT Public Cloud goedgekeurd voor Nederlandse overheidsinstanties. Gevoelige overheidsgegevens kunnen zo worden beheerd volgens de strenge Europese normen voor gegevensbescherming – de digitale onafhankelijkheid van Europa groeit, er ontstaan krachtige alternatieven voor niet-Europese aanbieders en het concurrentievermogen wordt versterkt. Een win-winsituatie voor alle partijen.

Samen met telecommunicatieconcern KPN brengen we een soevereine Europese cloud op de Nederlandse markt: KPN draagt datacenters, connectiviteit en lokale diensten bij en blijft de vertrouwde aanspreekpartner voor de klanten; wij leveren met STACKIT de soevereine infrastructuur. Samen maken we van de visie van digitale soevereiniteit in Europa technologische realiteit.

Dit principe is overdraagbaar, en Nederland geeft het goede voorbeeld. Hun nationale digitale strategie staat onder het motto „Samen versnellen is de enige optie”. Ze investeren in een soevereine overheidscloud en verminderen bewust de afhankelijkheid van een klein aantal niet-Europese aanbieders. Ik beschouw dit als een verstandige voorzorgsmaatregel en sluit me uitdrukkelijk bij deze houding aan. Wat hier ontstaat tussen een Nederlandse telecomaanbieder, de overheid en een Europese cloudprovider, is de blauwdruk voor een soeverein Europa: een samenwerkingsverband dat is gebaseerd op een gemeenschappelijk waardenfundament van gegevensbescherming, rechtsstaat en betrouwbaarheid.

Soevereiniteit is een concurrentievoordeel

De zaak-Anthropic is daarom meer dan een wake-upcall; het is ook een kans. Het herinnert ons eraan dat digitale soevereiniteit net zozeer afhangt van houding en snelheid als van technologie. Europa beschikt over de middelen, de partners en de technologie. We moeten ze alleen vastberaden en gezamenlijk inzetten. Mijn oproep aan bedrijven en de politiek in heel Europa: soevereine oplossingen zijn een concurrentievoordeel en zo moeten we ze ook behandelen. Wie vandaag investeert in digitale onafhankelijkheid, verzekert zich morgen van zijn handelingsvermogen. Digitale soevereiniteit is meer dan een ‘nice-to-have’. Ze vormt de basis van onze vrijheid en onze welvaart. Laten we Europa het vermogen geven om te handelen. Laten we er werk van maken. Samen.

Rolf Schumann is co-CEO van Schwarz Digits, de IT- en digitale tak van de Schwarz Gruppe, en Chief Digital Officer van de Schwarz-groep. Als medevoorzitter van de commissie van deskundigen voor concurrentie en AI, die onlangs haar bevindingen heeft gepresenteerd, heeft hij de Duitse regering geadviseerd over de digitale soevereiniteit van Duitsland en Europa.