Na de tegenslag door het Amerikaanse douanebeleid in het voorjaar klaart de stemming in veel regio's in de wereld merkbaar op. Terwijl de conjunctuurverwachtingen van bedrijven in Duitsland gematigd blijven, neemt het vertrouwen van handelspartners in het buitenland en van Duitse dochterondernemingen op hun buitenlandse locaties aanzienlijk toe. Dat geldt ook voor Nederland.
Bedrijven zien nog steeds potentieel in Nederland, maar vragen om meer planningszekerheid en minder bureaucratie.
De uitslagen van de AHK World Business Outlook laten zien dat Nederland een aantrekkelijke locatie blijft voor Duitse en internationaal actieve bedrijven. De ondervraagde bedrijven beoordelen het economische klimaat over het algemeen als stabiel. 59 procent van de ondervraagde bedrijven noemde de huidige economische situatie goed, 33 procent was tevreden. Ook de economische vooruitzichten zijn optimistisch: 37 procent van de bedrijven kijkt positief naar de toekomst en verwacht een verbetering, 46 procent gaat ervan uit dat de economie stabiel blijft. Wat de conjunctuur betreft, verwacht 62 procent van de ondervraagde bedrijven dat de situatie in Nederland constant blijft, 17 procent verwacht een verbetering en 21 procent een verslechtering van de conjunctuur. Dit komt ook tot uiting in de personeelsplanning. 58 procent geeft aan het aantal werknemers constant te houden, 17 procent is van plan het personeelsbestand uit te breiden en 25 procent wil inkrimpen.
Ondanks onzekerheden blijft de bereidheid om te investeren bestaan
Naast personeel zijn de investeringen vooral gericht op digitalisering (65%), duurzaamheid en energie-efficiëntie (35%) en machines/capaciteitsuitbreiding (30%). Vooral het gebrek aan zekerheid op lange termijn als gevolg van de volatiele regeringen, de hoge energieprijzen en knelpunten in de energie- en netwerkinfrastructuur vormen volgens de bedrijven een risico en remmen de investeringsbereidheid, evenals de bezorgdheid over een afnemende vraag.
Een andere remmende factor is de verscherpte internationale concurrentie: vooral Chinese concurrenten, die vanuit Oost-Europese locaties de Nederlandse markt bestormen, zetten lokale bedrijven extra onder druk. Ook het toenemende protectionisme, het nieuwe douanebeleid van de VS en de algehele toenemende economische volatiliteit worden als risico's gezien.
Bedrijven formuleren duidelijke verwachtingen aan de nieuwe regering
Met het oog op de huidige regeringsvorming formuleren de ondervraagde bedrijven duidelijke eisen. Op de eerste plaats staan het terugdringen van bureaucratie en politieke stabiliteit. Het tekort aan geschoolde arbeidskrachten blijft een structureel kernprobleem: bedrijven verwachten hervormingen in het onderwijs en maatregelen om de arbeidsmarkt open te stellen en kwalificaties te verbeteren.
Bovendien zien bedrijven dringende noodzaak tot actie bij de uitbreiding van de energievoorziening en de bevordering van innovaties. Ook meer planningszekerheid – met name op het gebied van milieu- en infrastructuurbeleid – wordt steeds weer genoemd als cruciaal om Nederland als vestigingsplaats aantrekkelijk te houden.
Nederland in wereldwijd vergelijking
Zoals zo vaak behoort Nederland in wereldwijde vergelijking tot de optimisten en is de stemming aanzienlijk beter dan in andere EU-landen. Volgens de Business Outlook verwacht 44 procent van de bedrijven wereldwijd betere zaken te doen – in Duitsland is dat 15 procent. Het herstel blijft fragiel, maar de koers is duidelijk: groei vindt plaats buiten de Duitse grenzen. Dat komt ook tot uiting in de investerings- en werkgelegenheidsplannen. Wereldwijd wil 29 procent van de bedrijven hun investeringen in het buitenland verhogen, terwijl slechts 16 procent bezuinigingen plant. Wat het personeel betreft, is 33 procent van plan om uit te breiden, terwijl 17 procent een inkrimping verwacht.
Uit de wereldwijde enquêteresultaten blijkt dat veel bedrijven reageren op veranderde politieke en economische omstandigheden en hun investeringsbeslissingen daarom verplaatsen naar waar de vraag groeit en in de toekomst ook naar waar markttoegang gekoppeld is aan lokale toegevoegde waarde. Dit wordt vooral duidelijk in China: hier beoordeelt slechts 18 procent van de ondervraagde bedrijven hun huidige situatie als goed, maar toch wil meer dan een kwart (26 procent) hun investeringen uitbreiden – aanzienlijk meer dan in het voorjaar. Dit gebeurt enerzijds omdat de toegang tot de markt wordt gekoppeld aan lokale productie, maar ook om de aanzienlijke innovatiekracht en toegang tot grondstoffen van China te benutten voor de positionering van het bedrijf in de wereldwijde concurrentie.
Het handelsbeleid van de VS blijft voelbaar
Tegelijkertijd neemt het aantal risico's in het internationale bedrijfsleven verder toe. Bijna de helft van de bedrijven (48 procent) noemt economische randvoorwaarden als bedrijfsrisico, 47 procent klaagt over een zwakke vraag. Daar komen nog stijgende wisselkoersrisico's (31 procent) en nieuwe handelsbarrières (25 procent) bij. Ook het Amerikaanse handelsbeleid blijft wereldwijd voelbaar. De aanvankelijke onzekerheid van de economie over de grillige en belastende maatregelen uit Washington heeft inmiddels plaatsgemaakt voor een fase van ontnuchtering en strategische aanpassing. 44 procent van de ondervraagde bedrijven meldt negatieve of zeer negatieve effecten op hun buitenlandse vestigingen – van invoerrechten en exportcontroles tot lokale inhoudsvoorschriften.
Hoewel de investeringsbereidheid van Duitse bedrijven wereldwijd zich na de douaneschok in het voorjaar weer heeft hersteld, blijft een investeringsboom uit. Dit geldt vooral voor de investeringsplannen van buitenlandse bedrijven in de VS zelf. Daar liggen de plannen nog steeds onder het internationale gemiddelde en aanzienlijk lager dan een jaar geleden: terwijl momenteel slechts 24 procent extra investeringen in de VS plant, was dat in het najaar van 2024 nog 37 procent van de bedrijven.
De zwakke economische dynamiek in Duitsland heeft een direct negatief effect op de exportverwachtingen. Na drie jaar van krimp verwacht de DIHK ook voor 2025 een daling van één procent. Pas in 2026 wordt weer een lichte stijging van 0,5 procent verwacht. Duitsland profiteert dus slechts in beperkte mate van de wereldwijde groei.
Text: Janine Damm
