Uitkomsten AHK World Business Outlook enquête
De oorlog in het Midden-Oosten versterkt de wereldwijde onzekerheden. Energieprijzen stijgen snel, toeleveringsketens zijn verstoord en de vraag blijft onzeker. De World Business Outlook – de halfjaarlijkse enquête van de 93 buitenlandse Duitse Handelskamers – schetst in mei 2026 een somber beeld. Wereldwijd dalen de conjunctuurverwachtingen en worden investeringen teruggeschroefd. Een nadere blik op de bedrijven in Nederland laat echter een genuanceerder beeld zien: een relatief stabiele situatie, maar met toenemende risico’s.
Nederland: stabiele situatie, voorzichtig optimisme
De huidige situatie in Nederland lijkt stabiel: 60 procent van de bedrijven beoordeelt de deze als bevredigend, nog eens 30 procent als goed. Voor de komende twaalf maanden verwacht 64 procent van de ondervraagde bedrijven in Nederland een vergelijkbare en 23 procent een verbeterde bedrijfssituatie. 13 procent verwacht een verslechtering.
Ter vergelijking: wereldwijd beschouwt 48 procent van de bedrijven hun bedrijfssituatie momenteel als bevredigend en 39 procent als goed. 43 procent gaat uit van een verbetering, 42 procent van een gelijkblijvende bedrijfssituatie en 15 procent van een verslechtering van de situatie. Bij de verwachtingen van de bedrijven, zijn aanzienlijke regionale verschillen te zien: in China, de VS en de Mercosur-landen kijken de bedrijven momenteel relatief optimistisch naar de komende twaalf maanden, terwijl de vooruitzichten in Azië en het Midden-Oosten aanzienlijk somberder zijn.
In tegenstelling tot de Europese trend, zijn de verwachtingen ten aanzien van de economische ontwikkeling in Nederland robuuster en minder pessimistisch: meer dan 17 procent verwacht een betere conjunctuur in de komende twaalf maanden, 50 procent gaat uit van een gelijkblijvende ontwikkeling en 33 procent van een verslechtering. In de eurozone verwacht slechts 13 procent een verbetering, tegenover 44 procent die een verslechtering verwacht.
Investeringen in digitalisering en AI
Waar wereldwijd investeringen worden teruggeschroefd, blijven deze in Nederland grotendeels stabiel: 41 procent van de ondervraagde bedrijven houdt zijn investeringen op peil, 31 procent vermindert ze, terwijl 28 procent meer wil investeren. Opvallend is dat bedrijven die in hun Nederlandse vestigingen investeren, sterk inzetten op digitalisering (70 procent) en kunstmatige intelligentie (57 procent), duurzaamheid en energie-efficiëntie (33 procent) en personeel (33 procent).
Defensief personeelsbeleid
Wat betreft de personeelsplanning voor de komende twaalf maanden ligt Nederland onder zowel de wereldwijde als de Europese trend: 54 procent van de bedrijven in Nederland plant geen veranderingen (wereldwijd 53 procent, eurozone 50 procent), slechts 23 procent is van plan om personeel aan te nemen (wereldwijd 31 procent, eurozone 30 procent) en 23 procent wil personeel inkrimpen (wereldwijd 16 procent, eurozone 20 procent). Daarmee opereren Nederlandse bedrijven defensiever dan veel internationale concurrenten.
Energieprijzen als dominant risico – vooral in Nederland
Terwijl wereldwijd 46 procent van de bedrijven energieprijzen als grootste risico noemt, ligt dit aandeel in Nederland op 70 procent. Dat is een duidelijk teken van de hoge gevoeligheid van de sterk internationaal verweven economie. Andere centrale risico’s in Nederland zijn volgens bedrijven momenteel het tekort aan vakmensen (47 procent), hoge arbeidskosten, hoge grondstofprijzen en verstoringen in toeleveringsketens (elk 43 procent). Wereldwijd worden daarentegen economisch beleid en wisselkoersen als tweede en derde grootste risico genoemd.
In Nederland noemen bedrijven specifieke nationale uitdagingen, zoals trage politieke besluitvorming, onzekerheden bij kleine en middelgrote ondernemingen en structurele vraagstukken rond AI en het verplaatsen van bedrijfsactiviteiten.
Toeleveringsketens en handelsbeleid: Nederland bijzonder kwetsbaar
De gevolgen van geopolitieke spanningen, met name door het handelstariefbeleid van de VS en de oorlog in het Midden-Oosten, zijn in Nederland duidelijk merkbaar: 67 procent van de ondervraagde bedrijven meldt stijgende inputkosten als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten, 50 procent ondervindt hinder van verstoorde toeleveringsketens, 40 procent ziet vertragingen door ontwikkelingen in het handelsbeleid en 50 procent merkt stijgende kosten door invoerrechten, logistiek en compliance.
Tegelijkertijd melden bedrijven dat klanten en partners terughoudender zijn en dat strategische beslissingen worden uitgesteld. Sommigen zien echter ook kansen voor hun diensten en aanbiedingen door een stijgende vraag in bepaalde sectoren als gevolg van de geopolitieke spanningen.
Strategieën: wereldwijde diversificatie versus Nederlandse terughoudendheid
Wereldwijd zetten bedrijven sterk in op diversificatie: twee derde van de ondervraagde bedrijven wereldwijd breidt zijn leveranciersnetwerken uit, 76 procent ontwikkelt nieuwe locaties. In Nederland is dit beeld genuanceerder:
- 52 procent plant geen diversificatie van het leveranciersnetwerk
- 31 procent heeft al gediversifieerd, 21 procent is dit van plan
- 64 procent wil in de toekomst nieuwe afzetmarkten ontwikkelen of is daar al mee bezig
- 74 procent sluit een verplaatsing van productie uit
Dit wijst erop dat Nederlandse bedrijven sterker vasthouden aan bestaande structuren en minder radicaal bijsturen dan het wereldwijde gemiddelde.
Politieke verwachtingen: duidelijke opdracht aan de overheid
Nu het minderheidskabinet onder Rob Jetten is aangetreden, vroegen we Nederlandse bedrijven gericht naar hun verwachtingen ten aanzien van de politiek. Daaruit kwam naar voren dat de regering de volgende thema’s dient te prioriteren:
- Belastingen en heffingen (60 procent)
- Vermindering van bureaucratie (53 procent)
- Energieprijzen en concurrentievoorwaarden (53 procent)
- Energievoorziening en uitbreiding van het stroomnet (43 procent)
- Tekort aan vakmensen (37 procent)
Om de concurrentiekracht van Nederland als vestigingsplaats voor bedrijven te verbeteren, formuleren de respondenten als belangrijkste wensen: vermindering van de bureaucratie en versnelling van vergunningsprocedures (69 procent), verlaging van de vennootschapsbelasting (59 procent) en van de energie- en productiekosten (elk 52 procent). Opvallend is ook de wens om onderzoek, ontwikkeling en innovatie te versterken (38 procent). Voor 28 procent is planningszekerheid een belangrijk politiek aandachtspunt.
Conclusie: Nederland als stabiele, maar kwetsbare vestigingsplaats
Terwijl de wereldeconomie steeds meer in crisismodus raakt, toont Nederland zich relatief stabiel – met een solide huidige situatie en voorzichtig optimisme. Tegelijkertijd zijn bedrijven sterk afhankelijk van mondiale ontwikkelingen en voelen zij de geopolitieke risico’s.
De uitdaging ligt er nu in deze relatieve kracht veilig te stellen: door gerichte investeringen, structurele hervormingen en een economisch-politieke agenda die concurrentiekracht en veerkracht in gelijke mate versterkt en bedrijven vooral langdurige planningszekerheid biedt.
Text: Janine Damm
